भारत यूरोपचा प्रमुख डिझेल पुरवठादार बनला, मागणी रशियातही वाढली

बिझनेस डेस्क। भारताची स्थापन केलेली रिफायनिंग क्षमता वार्षिक 25.81 कोटी टन आहे, जी घरगुती इंधन मागणीपेक्षा जास्त आहे. आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारताने 6.15 कोटी टन पेट्रोलियम उत्पादनांचा निर्यात केला, ज्यामुळे तो जगातील प्रमुख रिफाइंड पेट्रोलियम उत्पादन निर्यातकांमध्ये समाविष्ट झाला आहे.

ऑगस्टमध्ये बाब-अल-मंदेबकडून युरोपकडे जाणाऱ्या डिझेलमध्ये सुमारे 60 टक्के हिस्सा भारताचा होता. ऊर्जा आणि मालवाहतूक क्षेत्रातील तत्काळ आकडे उपलब्ध करून देणारी कंपनी वॉर्टेक्सा नुसार, दररोज सुमारे 2 लाख बॅरल डिझेल या मार्गाने युरोपला पाठवला गेला. ही मात्रा एका वर्षापूर्वीच्या स्तराजवळ आहे, तर मार्च आणि एप्रिलमध्ये या समुद्री मार्गाने डिझेलची वाहतूक जवळजवळ थांबली होती.

भारत जगातील चौथा सर्वात मोठा तेल रिफायनर आहे. त्याच्या रिफायनरी युनिट्स आता युरोपच्या डिझेल पुरवठ्यात मोठी भूमिका बजावत आहेत. मात्र, कच्च्या तेलाची उपलब्धता भारतासाठी सर्वात मोठी आव्हान आहे. वॉर्टेक्सा नुसार, ऑगस्टमध्ये भारतात कच्च्या तेल आणि कंडेन्सेटची आवक सलग दुसऱ्या महिन्याला कमी होऊन सुमारे 38 लाख बॅरल प्रति दिवस झाली, तर एका वर्षापूर्वी ही सुमारे 48 लाख बॅरल प्रति दिवस होती.

जर कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर दबाव राहिला तर भारतीय रिफायनरी युनिट्सकडे निर्यातीसाठी उपलब्ध अतिरिक्त डिझेलची मात्रा प्रभावित होऊ शकते.

रशियाकडून डिझेल पुरवठ्यात मोठी घट झाली आहे. ऑगस्टच्या पहिल्या 25 दिवसांत रशियाचा समुद्री डिझेल आणि गॅसऑइल निर्यात सरासरी सुमारे 1.5 लाख बॅरल प्रति दिवस होता, जो एका वर्षापूर्वीच्या तुलनेत सुमारे 6.1 लाख बॅरल प्रति दिवस कमी आहे आणि पाच वर्षांच्या सरासरीपेक्षा 81 टक्के कमी आहे.

युक्रेनच्या ड्रोन हल्ल्यांनी रशियाच्या रिफायनरी युनिट्स आणि निर्यात संरचनेला सलग प्रभावित केले आहे. जुलै आणि ऑगस्टमध्ये रशियाच्या रिफायनरीवर 32 हल्ले नोंदवले गेले. पर्म रिफायनरीवर झालेल्या हल्ल्यानंतर तिची कार्यक्षमता गंभीरपणे प्रभावित झाली आहे.

रशियाच्या डिझेल निर्यातीत ब्लॅक सी क्षेत्राचीही महत्त्वाची भूमिका आहे, जिथून गेल्या वर्षी एकूण निर्यातीचा सुमारे 44 टक्के म्हणजे 3.8 लाख बॅरल प्रति दिवस होता. पण बंदर आणि रिफायनरीतील अडथळ्यांमुळे येथे पुरवठा कमी झाला आहे. मे महिन्यात झालेल्या हल्ल्यानंतर तुआप्से बंदरातून कोणत्याही डिझेल खेपेचा निर्यात झाला नाही.

युरोपला रशियाच्या कमतरतेची भरपाई करण्यासाठी अमेरिकेकडूनही मदत मिळाली आहे, पण आता तिथून येणारा पुरवठा देखील कमजोर होऊ लागला आहे. ऑगस्टमध्ये युरोपच्या बाहेरून येणाऱ्या समुद्री डिझेल आयातीमध्ये अमेरिकेचा हिस्सा सुमारे अर्धा होता.

स्ट्रेट ऑफ होर्मुजमधूनही स्वच्छ पेट्रोलियम उत्पादनांच्या पुरवठ्यात सध्या फारशी सवलत नाही. ऑगस्टच्या पहिल्या 27 दिवसांत MR2 किंवा त्याहून मोठ्या टँकरने स्वच्छ पेट्रोलियम उत्पादनांची फक्त 37 वाहतूक नोंदवली गेली, तर जुलैमध्ये ही संख्या 55 आणि जूनमध्ये 69 होती. ओमानच्या किनाऱ्याजवळ जहाजांमधील तेल हस्तांतरण सुरू आहे, पण त्यात बहुतेक कच्चे तेल आहे. स्वच्छ पेट्रोलियम उत्पादनांचा हा व्यवसाय जूनच्या तुलनेत खूप कमी झाला आहे.

या परिस्थितीत युरोपची डिझेल पुरवठा साखळी पूर्वीच्या तुलनेत अधिक मर्यादित स्रोतांवर अवलंबून राहिली आहे. रशियाचा पुरवठा कमजोर आहे, अमेरिकेकडून येणारी खेप कमी होत आहे आणि होर्मुज मार्गातून अतिरिक्त पुरवठा मर्यादित आहे. अशा परिस्थितीत भारत युरोपसाठी डिझेल पुरवठा कायम ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे.