ISRO એ લોન્ચ કર્યો પહેલો જિયોસિંક્રોનસ અર્થ ઈમેજિંગ સેટેલાઇટ EOS-05

ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ 4 સપ્ટેમ્બર 2025 ના રોજ શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન અંતરિક્ષ કેન્દ્રમાંથી GSLV-F17 રોકેટ દ્વારા EOS-05 સેટેલાઇટ સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કર્યો. આ ભારતનો પહેલો જિયોસિંક્રોનસ અર્થ ઈમેજિંગ સેટેલાઇટ છે, જે 36,000 કિલોમીટર ઊંચાઈથી દેશના મોટા ભાગ અને સરહદી વિસ્તારોની દેખરેખ કરશે.

GSLV-F17 ની આ 19મી ઉડાન હતી, જેને સેકન્ડ લોન્ચ પેડ પરથી ઉડાડવામાં આવી હતી. EOS-05 સેટેલાઇટને સબ-જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટમાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ મિશનમાં ચાર મીટર વ્યાસ વાળો ઓજીવ કોમ્પોઝિટ પેલોડ ફેરિંગ ઉપયોગમાં આવ્યો હતો.

EOS-05 ને 'બાજ' અથવા 'અનબ્લિંકિંગ આંખ' તરીકે ઓળખવામાં આવી રહ્યું છે. આ ઉપગ્રહ જિયોસિંક્રોનસ ઓર્બિટમાં રહેશે, જ્યાં તે પૃથ્વીની ફરવાની ગતિ સાથે ફરશે અને ભારત પર સતત નજર રાખશે. ISRO અનુસાર, આ સેટેલાઇટ દરેક 30 મિનિટે સમગ્ર ભારતની હાઈ-રેઝોલ્યુશન તસવીર મોકલશે, જ્યારે સરહદી વિસ્તારો જેમ કે પાકિસ્તાન-ચીન બોર્ડર પર દરેક 5 મિનિટે પણ તસવીર લઈ શકશે.

આ પ્રકારની કક્ષાથી મોટા વિસ્તારની વારંવાર ઈમેજિંગ શક્ય બને છે, જે પરંપરાગત લો-અર્થ ઓર્બિટ વાળા ઉપગ્રહોથી અલગ ક્ષમતા છે. આથી પૃથ્વી અવલોકન, હવામાનની દેખરેખ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને વ્યૂહાત્મક સરહદ દેખરેખમાં મહત્વપૂર્ણ મદદ મળશે.

EOS-05 થી મળતા ડેટાનો ઉપયોગ પ્રાકૃતિક આપત્તિઓ, પર્યાવરણમાં ફેરફારો અને હવામાન સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવા માટે કરવામાં આવશે. આ ઉપગ્રહ પૂર, ચક્રવાત અને અન્ય ઘટનાઓની દેખરેખમાં પણ સહાયક રહેશે.

ISRO એ આ મિશન છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં થયેલા બે નિષ્ફળ લોન્ચ પછી કર્યું છે. જાન્યુઆરી 2026 અને માર્ચ 2025માં થયેલા બે મિશન ક્રાયોજેનિક સ્ટેજ અને ત્રીજા તબક્કામાં ટેકનિકલ સમસ્યાઓના કારણે સફળ ન થઈ શક્યા હતા.

GSLV-F17 રોકેટે આ વખતે મિશન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું છે, જે ISRO ના જિયોસિંક્રોનસ સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ કાર્યક્રમની 19મી ઉડાન હતી.

ISRO ના નિષ્ણાતો અનુસાર, EOS-05 ઉપગ્રહની આ ક્ષમતા ભારત માટે મોટી छलાંગ છે, જે દેશની સુરક્ષા અને પર્યાવરણની દેખરેખને વધુ સારો બનાવશે.